تماشا کنید: شاهکارهای هنری «بهرام بیضایی» به مناسبت تولد 80 سالگی‌اش

بهرام بیضایی پنجم دی ماه امسال، دور از وطن، ۸۰ ساله شد. او بارها برای کار در ایران تلاش کرد اما در نهایت کشور را ترک و به کار در خارج از کشور مشغول شد.
۵ دی ۱۳۹۷ سالروز ۸۰ سالگی بهرام بیضایی است. نمایشنامه نویس، کارگردان، پژوهشگر و استاد دانشگاهی که پس از سال ها ممنوعیت، عدم دریافت مجوز و ممیزی فیلم ها و تئاترهایش، از کار در ایران ناامید شد و سرانجام شهریور سال ۱۳۸۹ کشور را ترک کرد.
بیضایی سال ۱۳۸۹ به دعوت عباس میلانی و برنامه مطالعات ایران شناسی به استنفورد امریکا رفت و تا امروز در دانشگاه آنجا مشغول به تدریس شده است. در این مدت، او پنج نمایش «جانا و بلادور»، «آرش»، «گزارش ارداویراف»، «طرب نامه» و «چهارراه» را روی صحنه برده است.
در طول سال های فعالیتش ۱۰ فیلم بلند و چهار فیلم کوتاه ساخت و ۱۴ نمایش روی صحنه برد و همه این ها علاوه بر چیزی حدود ۹۰ کتاب فارسی چاپ شده اوست که گنجینه عظیمی از ادبیات و دانش او به شمار می روند. از نمایشنامه و فیلمنامه و داستان و گفتگو و پژوهش تاریخی و فرهنگی و غیره. که تعدادی از آن ها به زبان های دیگر هم ترجمه شده است. «نمایش در ایران»، «ریشه یابی درخت کهن» و «هزارافسان کجاست؟» تنها تعدادی از این آثار پژوهشی به شمار می روند. علاوه بر این، از این هنرمند بیش از ۲۰ مقاله پژوهشی تاکنون منتشر شده است.
بهرام بیضایی از سال ۱۳۴۰ بود که به طور جدی نمایشنامه نویسی را آغاز و پنج سال بعد اولین نمایش اش را کارگردانی کرد. فیلم «مرگ یزدگرد» بیضایی برگرفته از نمایشنامه او، یکی از تحسین شده ترین آثار اوست که تئا تر را با قالب سینما آمیخته است؛ او این نمایش را سال ۱۳۵۸ روی صحنه برد و بعد از هجده سال محروم شدن از صحنه در سال ۱۳۷۶ دو نمایشنامه «کارنامه بندار بیدخش» نوشته خودش و «بانو آئویی» نوشته یوکیو میشیما را در سالن چهارسو و سالن قشقایی تئا تر شهر اجرا کرد. در سال هایی که بیضایی از صحنه دور ماند مشغول نوشتن نمایشنامه و فیلمنامه و پژوهش بود که بیشترشان توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر شده اند. بیضایی نمایش «شب هزار و یکم» را سال ۱۳۸۲ در سالن چهارسو اجرا کرد و در تابستان سال ۱۳۸۴ «مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین» را در سالن اصلی تئا تر شهر روی صحنه برد. اما آخرین نمایش او در ایران «افرا؛ یا روز می گذرد» بود که در زمستان ۱۳۸۶ در تالار وحدت تهران به صحنه رفت و با استقبال تماشاگران روبرو شد. زبان در نمایشنامه های بیضایی عنصری قابل توجه بوده است؛ به طوری که در برخوانی های «آرش»، «اژدی دهاک»، «مرگ یزدگرد»، «سهراب کشی» و «کارنامه بندار بیدخش» از هیچ کلمه عربی استفاده نشده است. اهالی تئا تر، تعدادی از مهم ترین نمایشنامه های بیضایی را شامل «مرگ یزدگرد»، «فتحنامه کلات» و «سهراب کشی» می دانند.
اما در سینما هم «باشو غریبه کوچک» بیضایی اثر ماندگار و تحسین شده ای بود که یک پرتره تصویر شده از مام وطن به شمار می رفت. «غریبه و مه»، «چریکه تارا»، «مسافران»، «رگبار» و فیلمنامه «روز واقعه» هم تعدادی دیگر از آثار برجسته او در مدیوم تصویر به شمار می روند.
شهریورماه ۹۷ هشت سال از مهاجرت بهرام بیضایی به آمریکا گذشت؛ هشت سالی که با حضور در دانشگاه استنفورد امریکا به عنوان مدرس و اجرای چند نمایش گذشت. بیضایی در زمان حضورش در ایران با محدودیت های مختلفی برای کار و تدریس مواجه بود. آخرین فیلم او، یعنی «وقتی همه خوابیم» در نقد مناسبات سینما بود و علیرغم تلاش برای ساخت دو فیلم دیگر بعد از آن، یعنی «اشغال» و «مقصد»، راه به جایی نبرد؛ این دو فیلم با بهانه های مختلف مانند پرهزینه بودن و برداشت های فرامتنی به دریافت مجوز نرسیدند و بیضایی را به ترک ایران هرچه بیشتر سوق دادند. در واقع این آخرین تلاش ها برای ساخت فیلم آخرین تیر ترکش بعد از سال ها اجازه نیافتن برای کار و انواع تهمت ها و انگ هایی بود که به بیضایی چسبانده می شد تا در   نهایت او را به سوی این تبعید ناخواسته بکشاند.

منبع: ilna.ir

بازدید کلی 9 , بازدید امروز 1

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.