سه شنبه ۰۳ مرداد ۱۳۹۶

سرکشی به زندگی جرج برنارد شاو به مناسبت ۱۶۰ سالگی

سرکشی به زندگی جرج برنارد شاو به مناسبت ۱۶۰ سالگی

نحوه زندگی افراد سرشناس همیشه برای مردم جذاب بوده. شاید بد نباشد به مناسبت ۱۶۰ سالگی «جورج برنارد شاو» نمایشنامه نویس مطرح ایرلندی، سرکی به خانه و اتاق کار او بکشیم.

هر یک از نویسنده ها خلق و خوی منحصربه فردی دارند و در یک مکان خاص می توانند دست به قلم بشوند. مثلا «پروست» ترجیح می داد روی تخت لم بدهد و رمان بنویسد، «امیلی دیکنسون» بعد از انجام کارهای روزمره به انباری می رفته و زیر نور شمع سروده هایش را می نوشته و «ناباکوف» روی صندلی عقب ماشین خاموشش شاهکارهای ادبی اش را خلق می کرده. از نزدیک دیدن پناهگاهی که یک نویسنده آثار ادبی اش را در آن به نگارش درآورده می تواند تجربه جالبی باشد.

«گاردین» درباره جورج برنارد شاو دو یادداشت منتشر کرده که ترجمه آن ها و در پی آن،  زندگی نامه مختصری از این چهره برجسته ادبی را می خوانید:

من اهل پیاده روی نیستم. برای من پیاده روی باید هدف بخصوصی داشته باشد. همسرم «بریجت» مدت ها شکایت می کرد که چرا با هم قدم نمی زنیم. بنابراین خواهش های او و فرصت قدم  گذاشتن پا جا پای «جورج برناد شاو» بود که مرا به گذراندن یک عصر در هرتفوردشایر ترغیب کرد.

وقتی به سمت ایستگاه قطار «ویتامپستد»  حرکت می کردیم، یک عصر بهاری بود و آسمان آبی. ایستگاه قطار گرچه دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد (آخرین قطار مسافربری سال ۱۹۶۵ اینجا را ترک کرد)، اخیرا توسط افراد داوطلب بازسازی شده است. ایستادن روی سکوی لخت ایستگاه، مثل ایستادن در محل فیلمبرداری بعد از خاموش شدن دوربین ها بود.

وقتی این ایستگاه هنوز فعال بود، «شاو»  قبل از رسیدن به قطار لندن این مسیر را با دوچرخه طی می کرد. گفته می شود اگر «شاو» دیر می رسید، رییس ایستگاه قطار را نگه می داشت. این موضوع با توجه به این که «شاو» هم جایزه نوبل و هم اسکار را دریافت کرده بود،  به نظر منطقی می آید.

ما از زمین ها و خانه های بسیار بزرگی گذر کردیم که احتمالا کدپستی مخصوص به خودشان را داشتند. «بریجت» به شکوفه های شیرخشت و آلوهای جنگلی اشاره کرد. بوریاهایی طلایی رنگ در نسیم خش خش می کردند. از کنار عابران دیگر هم عبور کردیم. از کنار خانه «لمر» (محل زندگی «اپسلی چری جرارد» دوست «شاو») رد شدیم. وقتی «بریجت» برای بو کردن کاج ها توقف کرد، پونی های مینیاتوری را به «لایلا» دختر هفت ماهه مان نشان دادم.

خانه «برنارد شاو»

بعد از پایین رفتن از یک کوچه آهکی به گوشه دنج « شاو» رسیدیم. من خانه این مرد بزرگ را وارسی می کردم و «لایلا» چرت می زد. خانه بزرگ مثل ظاهر «شاو» شگفت انگیز است اما بیشتر جذب کلبه نویسندگی دوار او شدم که خورشید را دنبال می کند. درون کلبه یک خط تلفن و یک تخت خواب باریک بود تا اگر از ایده جدیدی که به ذهنش رسیده، از خود  بی خود شد،  بتواند کنار دستگاه تایپش آرام بگیرد. به نظرم باید جالب باشد به جای نوشتن پشت میزی در گوشه اتاق خواب، یک کلبه نویسندگی که خورشید را دنبال کند داشته باشد.

وقتی گوشه «شاو» را برای دومین نوبت پیاده روی ترک می کردیم، خورشید داشت غروب می کرد و کُره  عسلی رنگش زیر مزارع سبز و مه آلود گم می شد.  آسمان صورتی رنگ شده بود و زهره و مشتری بالای سرمان می درخشیدند.

*****

این  کلبه مکان عجیبی برای آرام گرفتن یک سوسیالیست ریش قرمز که ایده های بزرگی برای تغییر جهان داشت، بود. اما می شود گفت مناسب «شاو» بود. در هر حال او استاد پارادوکس بود وعلاوه بر این، همه ما نویسنده ها حتی اجتماعی ترین ما،  موقع نوشتن به خلوت نیاز داریم. «شاو» اعتراف کرده: مردم آزارم می دهند، این جا می آیم تا خودم را از آن ها قایم کنم. او از این خفای مختصر می توانست بدون وقفه مردم را اذیت کند.

با همه این احوال، خانه ای که او از ۵۰ سالگی (سال ۱۹۰۶) در آن زندگی می کرد، جای عجیبی بود. روستای  هرتفوردشایر «آیوت سن لارنس»، یک مغازه دارد، دو کلیسا و هیچ ایستگاه قطار و خدمات پخش روزنامه ای ندارد.  وقتی «شاو» درگیر مسائل زیادی مثل کارگردانی تئاتر، سخنرانی کردن، سروکله زدن با ناشران، بحث کردن با زندگی نامه نویس ها  و در کل  یک پدید جهانی بودن نبود، می توانست بازنشسته شود و در کنام مخفی خود برای همه نطق کند.

این خانه یک ویلای روستایی ساده است که به عنوان خانه یک کشیش ساخته شده. «شاو» و همسرش واقعا این خانه را دوست نداشتند. اما «شاو» سرش برای اثاث کشی خیلی شلوغ بود و تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۰ همان جا ماند. در آن زمان نام این مکان «گوشه شاو» گذاشته شد.

او سفر کوتاه به محل کارش را دوست داشت. این جوری همسرش می توانست به آن ها که کارش داشتند، بگوید او «بیرون» است. این کلبه نویسندگی که گاه «خانه تابستانی»  هم نامیده می شود،  گاهی با  انبار ابزار هم اشتباه گرفته می شد. از زمانی که  او پا را از روی بالکن عقبی خانه بیرون می گذاشت، یکی دو دقیقه طول می کشید تا به کلبه نویسندگی اش برسد. از این جهت، این مخفی گاه شبیه جعبه تلفن پلیس پرنده «دکتر هو» بود: از بیرون کوچک تر از داخل به نظر می رسید.

داخل کلبه «شاو»

این کلبه توهم چرخش به دور دنیا را هم به آدم می دهد، با چند هول محکم در صبح و عصر خانه حالت چرخشی پیدا می کند و مسیر خورشید را دنبال می کند. چه کسی می تواند حدس بزند که این کلبه این قدر فناوری در خود جای داده باشد؟ یک هیتر برقی، دستگاه تایپ، یک تخت خواب برای چرت های ناپلئونی (ناپلئون به توانایی در سریع به خواب رفتن حتی در بدترین شرایط شهرت داشت) و خط تلفنی به خانه که در موارد اضطراری مثل ناهار، مورد استفاده قرار می گرفت.

مسلما این ها همه چیزهایی هستند که یک نویسنده نیاز دارد.

«جورج برنارد شاو»، نویسنده سرشناس ایرلندی در بیست وششم جولای ۱۸۵۶ در دوبلین متولد شد. «برنارد شاو» از یک پدر تاجر غلات و مادری خواننده متولد شد و تحصیلات رسمی اش را در مدرسه  علوم انگلیسی و تجاری دوبلین به پایان رساند. وی در طول دوران فعالیت ادبی اش، بیش از ۶۰ نمایش نامه نوشت و تنها فردی بود که هم جایزه  نوبل ادبیات (۱۹۲۵) و هم جایزه  اسکار (۱۹۸۳) را برای نمایش نامه  «پیگ مالیون» دریافت کرد.

»شاو» از مدافعان سرسخت حقوق زنان و سوسیالیسم بود. وی علاوه بر نمایش نامه نویسی، مهارت چشم گیری در نامه نگاری داشت. گفته می شود در دوران حیاتش حدود ۲۵۰ هزار نامه نوشته است. از او به عنوان توانمندترین نمایش نامه نویس انگلیسی پس از «ویلیام شکسپیر» و نافذترین رساله نویس پس از «جاناتان سوییفت» هجونویس ایرلندی یاد می کنند.

»برنارد شاو» همچنین یکی از برترین منتقدان موسیقی و تئاتر نسل خود محسوب می شد که علاوه  بر این که یک منتقد در موسیقی،  هنر و نمایش نامه بود، رمان هم می نوشت. او هر پنج رمان ناموفق خود را بین سال های ۱۸۷۹ تا ۱۸۸۳ در ابتدای حرفه اش نوشت و آن ها را به چاپ رساند؛ «حرفه  کاشل بایرون»، «یک سوسیالیست غیراجتماعی» (۱۸۸۷)، «عشق در نزد هنرمندان» (۱۹۰۰)، «پیوند غیرمنطقی» (۱۹۰۵) و «بی تجربگی» (۱۹۳۱).

این نمایش نامه نویس ایرلندی اولین نمایش نامه اش به نام «خانه ی بیوه مردها» را در سال ۱۸۸۵ با کمک «ویلیام آرچر» منتقد نوشت. اگرچه این پروژه نیمه تمام ماند، اما در سال ۱۸۹۲ او به تنهایی آن را به پایان رساند و در همان سال در سالن تئاتر «رویالتی» لندن روی صحنه رفت.

اولین نمایش نامه های او تقریبا در دهه  ۹۰ قرن نوزدهم روی صحنه رفتند و در این سال ها او دیگر می توانست به عنوان یک نمایش نامه نویس امرار معاش کند. «شاو» در مجموع ۶۳ نمایش نامه نوشت که تعدادی از آن ها پیش از آن که در انگلیس و آمریکا نمایش داده شوند، در آلمان به موفقیت هایی رسیدند.

به غیر از «اسکار وایلد»، سایر هم عصران «برنارد شاو» طنز و شوخی را در آثار او منحصربه فرد می دانستند. او مردی بود که کلمات قصارش میان مردم می چرخید. به عبارت دیگر آن قدر که با نیش زبان و شوخ طبعی او آشنا بودند، با آثار هنری اش آشنا نبودند.

با افزایش شهرت و تجربه، «برنارد شاو» به نگارش نمایش نامه های بلند رو آورد که آن ها نیز موفقیت آمیز بودند. از آن جمله می توان به «سزار و کلئوپاترا» (۱۸۹۸)، «بشر و فوق  بشر» (۱۹۰۳) و «سرگُرد باربارا» (۱۹۰۵) اشاره کرد؛ با این حال محبوب ترین اثر او «گاری سیب» بود که در سال ۱۹۲۹ نوشته شد. از خصوصیات بارز «شاو» در نوشته هایش این بود که همواره به مشکلات اخلاقی دوران خود می پرداخت و تلاش داشت تا با استفاده از طنز و کنایه، مقصود خود را برساند. «جورج برنارد شاو» در دوم نوامبر ۱۹۵۰ در سن ۹۴ سالگی در هرتفوردشایر درگذشت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.