شنبه ۰۷ اسفند ۱۳۹۵

اولین طراح مد ایران کیست؟

اولین طراح مد ایران کیست؟

نخستین‌بار در سال‌های آغازین دهه ۲۰ شمسی بود که برای حرف از مد و سالن‌های مد بین زنان خانواده‌های اعیان تهرانی به میان آمد؛ البته اولین شوهای لباس روزگار ما به دلیل محدودیت‌های معمول آن روزگار، به صورت کاملاً محدود و با تبلیغاتی اندک برگزار شدند کما این که پیش‌تر هم، سالن‌های مد و نمایش‌های زنده لباس، به همین سبک بلکه بسیار بی‌صداتر و به قولی خزنده، کار خود را شروع کرده بودند. اما ماجرا دقیقاً از کجا و چه‌طور آغاز شد؟

پاریس ـ تهران؛ شروع داستان
سال ۱۳۲۱ بود که زینت جهانشاه به همراه همسرش از سوئیس به ایران برگشت. یک سال بعد، او خیاط‌خانه خود را در خیابان امیریه تأسیس کرد و با همراهی پنج کارگر هر آن‌چه را در طول سفرها و اقامتش در فرنگ آموخته بود به خانم‌های تهرانی عرضه کرد. جهانشاه برای این‌که مشتریان علاوه بر آشنایی با طرز کار او، برای اولین‌بار مجموعه لباس و مد را بشناسند، خیاط‌خانه خود را با یک نمایش مد لباس افتتاح کرد.
سال‌ها پیش از آن یعنی حدود ۱۹۳۱ میلادی، او که تا کلاس دوم متوسطه در دبیرستان ژاندارک تحصیل کرده بود، به همراه پدرش سرهنگ حبیب‌الله فرود سرپرست محصلان وزارت جنگ آن روزها ایران را به مقصد آلمان ترک کرد. سرهنگ برای مأموریت به برلن رفت و دخترش را به مدرسه دخترانه لته فراین که یک آموزشگاه بین‌المللی معروف بود، سپرد؛ او به مدت یک‌سال‌ونیم علوم قضایی، آشپزی، پرنده‌شناسی، حیوان‌شناسی و حتی نحوه ذبح و تمیزکردن و پختن جانوران، خیاطی، لباسشویی، اتو و رفو، وصله‌کردن لباس و … را در این مدرسه آموخت.  بعد از آن او با یک افسر ازدواج کرده و برای اقامتی که دو سال و نیم طول کشید راهی برن پایتخت سوئیس شد. آن‌جا بود که زینت، علاقه خود را به هنر خیاطی جدی‌تر از گذشته دنبال کرده و یک سال تمام را صرف یادگرفتن روش برش روی مانکن از یک خانم سوئیسی کرد. گرچه وابستگی نظامی شوهرش باعث شد آنها سوئیس را هم ترک کنند اما در عوض به شهری پاگذاشتند که یکی از مراکز اصلی صدور مد به تمام دنیا بوده و هنوز هم هست؛ پاریس.
زینت جهانشاه تخصص خیاطی خود را در پاریس گرفت. او چنان در کار خود ورزیده شد که لباس‌های رسمی خودش را هم می‌دوخت و با آن لباس‌ها در جمع آشنایان به زنی خوش‌پوش، معروف شد. پیش از آن که جنگ جهانی آغاز شده و او و خانواده‌اش به سوئیس برگردند، زینت خبردار شد که پیر بالمن طراح معروف سال‌های دور برای مادرش بوتیکی باز کرده و برای خیاط‌خانه‌های پاریس لباس طراحی می‌کند. البته بالمن آن روزها چندان شناخته‌شده و معروف نبود و آشنایی دخترک ایرانی با او به این خاطر بود که زینت از مشتریان مادر بالمن به حساب می‌آمد. جهانشاه از این مادر و فرزند هنرمند، خواست که مدتی در کنارشان با طرز برش و دوخت آنها آشنا شود. با این تقاضا موافقت شد و در مدت یک ماه این دختر ایرانی به رموز خیاطی مدرن وقت، همین‌طور طرز اداره یک بوتیک پی برد. همین قضایا به او کمک کرد تا یک سال پس از بازگشت به وطنش بتواند اولین بوتیک ایرانی را در تهران تأسیس کرده و نام خود را به عنوان اولین کسی که پای مد را به ایران باز کرد، در تاریخ ثبت کند.

1

اولین فشن‌شو در ایران؛ از کریستین دیور تا صفیه فیروز!
با فرستادن کارت دعوت و پیغام و چند تلفن به خانم‌های معتبر، زینت موفق شد پای حدود ۱۵نفر از زنان سرشناس شهر را به نمایش افتتاحیه خیاط‌خانه‌اش باز کند. بیشتر این خانم‌ها، از فرنگ‌رفته‌ها بودند و با نمایش مد لباس، آشنایی داشتند.
در این مراسم ۹۰ دست لباس زنانه مخصوص صبح، عصر و شب به نمایش گذاشته شد. معرفی لباس‌ها را هم خود جهانشاه برعهده داشت و موقع نمایش هر یک، اسم و توضیحاتی درباره‌شان می‌داد. جالب است بدانید نام همه این لباس‌های ایرانی از روی فصول سال یا گل‌ها انتخاب شده بود. هر چند که جنس پارچه‌های‌شان مثل تمام پارچه‌های مصرفی آن سال‌ها، فرنگی بود و متری ۲۰ تا ۲۵ تومان، قیمت داشتند.
مد لباس‌های طراحی شده توسط جهانشاه هم، بیشتر مطابق مد کریستین دیور بود. او در این باره می‌گوید: «دیور در آن موقع مد جدیدش را با دامن‌های بلند عرضه کرده بود و اغلب لباس‌ها دامن بلند، با ترک‌های باریک بودند. مثلاً خانم صفیه فیروز که در برنامه حضور داشت چون تازه از پاریس به تهران آمده بود، لباسی به همین مدل به تن داشت». البته این لباس‌ها نه تقلید از دیور، بلکه آمیزه‌ای از طرح‌های او و دید شخصی جهانشاه بود؛ پالتوها گشاد و آزاد بودند با آستین‌های سرخود گشاد و یقه‌های بسته. کت و دامن‌ها مناسب اعتقادات زنان ایرانی طراحی شده بود و پیراهن‌های شب به سبک دکولته؛ و به جلوی این لباس‌ها قسمتی اضافه می‌شد که به تن بایستد. در این لباس‌ها از مخمل استفاده شده و بازار لمپه هم گرم بود. کفش‌ها نوک گرد و بی‌پاشنه و باریک بودند. اما از پالتو پوست و کلاه در این مجموعه خبری نبود؛ چرا که قیمت پوست گران بود و امکان فروش نداشت. از طرف دیگر جهانشاه، کلاهدوز خوبی سراغ نداشت تا طرح‌هایش را به او بدهد و برای نمایش خود از آن کلاه‌ها استفاده کند، در عوض کیف‌های مدل موت که هر دو دست در داخل کیف قرار می‌گیرد به نمایش گذاشته شده بود و روی لباس‌های شب پولک و منجوق‌دوزی دیده می‌شد.
این لباس‌ها بیشتر به رنگ سیاه و قهوه‌ای و قیمتشان به عنوان مثال برای پیراهن بعدازظهر ۵۰ تومان و پالتوها ۱۰۰ تومان بود. نمایش دوساعت‌ونیم طول کشید و اتفاقاً نه‌تنها خانم‌های حاضر در مجلس، بلکه تمام آن‌ها که وصف نمایش خیره‌کننده خیاط‌خانه جهانشاه را شنیده بودند، استقبال زیادی از جادوی مد او کردند.

4

مدل‌ها و مانکن‌ها چه کسانی بودند؟
مانکن‌هایی که باید لباس‌های این برنامه بر تن آن‌ها نمایش داده می‌شد از بین خانم‌ها و دختران دوست و آشنا انتخاب شده بودند. چون محیط خیاطخانه و این برنامه خاص کاملاً زنانه بود، از طرف خانواده این مانکن‌های آماتور و خودشان مخالفتی صورت نگرفت، اما به هر حال آموزش طرز راه‌رفتن، ایستادن و نمایش لباس دردسرهای زیادی داشت.
این دخترخانم ها بین ۱۸ تا ۲۵ سال سن داشتند و پرو و آماده‌کردن لباس‌های‌شان ۳ ماه طول کشید. البته خلاف تصور، گیسوان مانکن‌ها ساده و بی‌آرایش بود، چون در آن زمان، سلمانی‌رفتن و آرایش مثل امروز، امری عادی نبود. طفلی‌ها نه‌تنها بابت این مانکن‌شدن از زینت جهانشاه دستمزدی نگرفتند، بلکه تعدادی از لباس‌ها را هم خریدند و رفتند! البته تخفیف مناسبی به آن‌ها داده شد، ولی اجرت دوخت لباس در خیاط‌خانه برای دیگران به این شرح بود: لباس روز از ۱۱۰ تا ۱۵۰ تومان، لباس شب بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ تومان، کت و دامن یا پالتو با روسری۳۰۰ تومان.

شیک‌پوشی خوب است اما آلامد…
۱۰سال پس از افتتاح خیاط‌خانه بود که او به فکر استفاده از طرح لباس‌های قدیمی در کار خود افتاد: «با الهام از لباس‌های موزه مردم‌شناسی، مانتویی طراحی کردم که شبیه ردای مردان قدیمی بود و آستین‌های راسته‌گشاد داشت. این مانتو با استقبال زیادی روبه‌رو شد». زینت جهانشاه عقیده جالبی درباره مد و بازگشت آن در دوره‌های زمانی متوالی دارد. او می گوید: «طی سال‌ها خیاطی به این نتیجه رسیدم که مد سیر دورانی دارد، مثلاً خیلی از مدل‌های مجموعه من بعد از سال‌ها دوباره متداول شدند».
اما نظر یک لیدر مد و طراحی که به مردم خوراک پوشاکی ! می‌دهد، درباره پدیده مد چیست؟ جهانشاه می‌گوید: «شیک‌پوشی خیلی خوب است ولی نباید خیلی آلامد شد و دربست و چشم‌بسته از مد پیروی کرد. همیشه پیرو مدبودن، زیبایی نمی‌آورد بلکه رعایت اعتدال و شخصیت در لباس‌پوشیدن است که یک خانم را برازنده جلوه می‌دهد. به اعتقاد من یکی از اصول شیک‌پوشی خانم‌ها، همان ساده‌پوشی و رعایت تعادل مد است».
حالا بیش از شصت سال از آن سال‌ها می‌گذرد؛ زینت جهانشاه تا سال ۱۳۴۷ کار خیاطی را ادامه داد. در این مدت چندباری محل خیاطخانه‌اش را تغییر داد، تا این که بالاخره بعد از تولد دخترش زهرا کم‌کم خود را بازنشسته کرد.

3

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.